Ganbara

Menchu Gal. Margotzeko bizi, bizitzen margotu

E-posta Inprimatu

MENCHU GAL ORENDAIN

(Irun, 1919-2008)

Aurten, Gipuzkoako margolari aparteko honen jaiotzaren mendeurrena ospatzen da. Paisaia eta, neurri txikiagoan erretratua eta natura hilak dira ospea eman zioten generoak, eta bertan garatu zuen hain erakargarri zitzaion kolorearen erakarpen pertsonala.Lortutako sari ugarien artean 1959an Espainiako Pintura Sari Nazionala jaso zuen, emakume bati lehen aldiz emandakoa, 2005ean Gipuzkoako Foru Aldundiaren Urrezko Domina, 2006an Eusko Ikaskuntzaren Manuel Lekuona saria eta Irungo Udalaren Urrezko Domina.
“Nola arnastu, hala margotzen zuen Menchu Galek: sakon, egoki eta azkar. Amédée Ozenfanten, Daniel Vázquez Díazen eta Benjamín Palenciaren dizipulu izana, Vallecaseko Eskolara atxikia eta Euskal Herrian lotura ugari izandakoa, Aurelio Arteta eta Montes Iturrioz tarteko. Kubismoaren eta espresionismo fauvistaren eragina jasotakoa, Nafarroako, Euskadiko eta Gaztelako paisaiak, erretratuak eta natura hilak dira haren obraren ardatza; Menchu kolorearen emozioa eta poza da, eta XX. mendeko emakumezko margolari esanguratsuenetako bat María Blanchardekin, Carme Laffontekin eta Maruja Mallorekin batera” (Edorta Kortadi).

“Parisko Eskolaren balio modernoetan sakontzen jarraitu zuen, fauvismoaren, kubismoaren, abstrakzioaren eta nolabaiteko surrealismoaren konkista formalei uko egin gabe” (Francisco Calvo Serraller).

“Menchu Galek berdearen freskotasuna eman zion Madrilgo Eskolari, eta Kantauri aldeko itsasoaren urdina” (Benjamín Palencia).

“Menchu Galek zalantzan jarri zuen bere obraren balioa bizitzaren azkenera arte” (Edorta Kortadi).

 

Maider López

E-posta Inprimatu
There are no translations available.


Simon Arrieta
1915-1969

 

SANTOS BREGAÑA. Disparaître

E-posta Inprimatu

120 hitz Santosi buruz labur aritzeko. Jada badaramatzagu sei eta oraindik ez dugu ezer esan. Beharbada azken hitz horiek laburbilduko lukete haren obra hobekien: ezer ez. Horixe ikusiko duzu, hain zuzen ere, hemendik aurrerako orrialdeetan: ezereza. Horregatik desagertzen da edo horregatik praktikatzen du desagertzearen aldrebeskeria, ikusgarriago bihur dadin bere ezerezak uzten dion hutsarte horretan bertan. Ezerez ederra, adjektibo bat baliatuz hitzak xahutu nahi badugu –idaztera goazen hauekin 70 badaramatzagu jada, ez da urrun izango 77.a, eta ziur artistak oso gustuko izango duela jolas hori, hitz bat haren ezerezaren neurriko zenbaki eder bat bihurtzea–. Testua ugaritzen ari da, eta definizioei tartea egiteko garaia da, bukatu aurretik: desagertzea bi aldiz egotea da; horixe egiten du Santosek bere lantegian sortzen dituen obra/nahasmen horietan guztietan. Barkatu, aurrerantzean testua marratu behar dut, hitzaurrea idazteko jarri zidaten 120 hitzeko muga gainditu baitugu. Baina hor dago gakoa, hain justu, agindua bete ez eta hitzak desager daitezen eragitean; bizi duten paradoxa horretan, artistaren obrak bezala, ez egoteari esker presenteago egon daitezen. Irakurtzen ari zaren hau ere ez dago jada. Egon zen, baina desagertu egin da gero, oraindik ere jakin-min handiagoz irakurtzea ahalbidetzen duen marra baten atzean: paradoxa bat, esan dugunez. Santos, jakin gabe ere, Silvestre Paradoxeko protagonista balitz bezala dabil; ez dut obra hori ezagutzen, baina jakin badakit hari jarraitzen diola. Guztia da biratzen, guztia da iraultzen… Testu marratuaren barruan nahi beste luza gaitezkeenez gero, zera esango dugu: guztia da buruz behera jartzen, guztia da behekoz gora jartzen. Jatetxe batek zeruan du itsasoa; beste batek, berriz, buru gainean jartzen dizkigu kai muturreko arroka handiak. Erretilu batek ez du eusten, igo egiten du; lata batek barruan gordetzen du bere burua irekitzekoa. Zergatik ez dago ezer bere lekuan Santosen unibertso ilustratuan? Batzuetan minimoa irudi lezake egiten duen birak: zerraldo bateko kristoa arropa esekitoki bihurtzen du (hor lehenengo bira), eta errudun zigortu bat balitz bezala hormara begira jartzen du (hemen bigarren bira)… Biek ala biek osotasun bat biltzen dute: Kristoren begirada gure begiradatik ezkutatzea. Minimoa dirudien keinu horretan daude Santosek irakurri dituen liburu guztiak eta Santosek egin dituen ibilaldi guztiak eta Santosek arnastu dituen paisaia guztiak. 347 hitz, horien artean 228 marratu. Jarrai dezagun lasai, inor ez baitago hemen benetan, inork ez gaitu ikusten. Desagertzen den hori leku ona da egoteko. Aspaldiko arrats batek ematen duen bakean eserita bagina bezala. Biratzeaz ari ginen hizketan, gauzei buelta emateaz. Josep Plak miretsi egiten zuen dortoka bat ezinezko egoera batean ikusteko ahoz gora uzten duen zakurraren ironia… Askozaz ere lehenago, Nadar handiak aurrez aurreko erretratu bat egin zion bera bizi zen gizarteari, baina salbuespen bat egin zuen dama eder batekin, haren garondo biluzia baino ez baitzuen erakutsi… Argi dago: ez dago arterik ifrentzutik harago, eta Laia lantegiko nahasmen horretan sekula ere ez diegu gauzei begirik ikusten. Hain justu horregatik sentitzen dugu bizitasun handiagoz haien begirada. Begirada, 464. hitza izan da hori. Beste zenbat gehiago idatziko ote ditugu? Zein izango ote da 578. hitza? Amaituko ote dugu 999. hitza egin aurretik? Oraingoz, gure lainozko lubakitik kanpo gera ez daitezen, jar ditzagun idatziz obra hauetan oso presente dauden zenbait hitz: arintasuna (508), eta, harengandik oso hurbil, sorginkeria (514). Bi hitz biki: anafora (519) eta anabasia (522). Bakar bat salbatu beharko bagenu, ordea, glissade (530) hitza salbatuko genuke, hark baino ez baitu merezimendu nahikorik letra etzanez idatzia izan, eta Voltaireren hizkuntzan lerratzeko, lerratzen den gisan Santosen gurpil ohola letra zizelkatuzko gurpilekin, hiri urrun bat putzuz putzu zeharkatzen duelarik, asfalto gainean bertso iragankorrak idazteko. Ikusten? Berriz ere, iragankorra asfalto gainean. Bira egiteari utzi gabe, paradoxan sartu gara berriro, betiere sorginkeriaren atetik. Baina, isilik, dena kontatzea ere ez da eta komeni, utz diezaiogun hutsarte bat isiltasunari, desagertzearen erreinuko beste errege horri. Saia gaitezen sarrera honi 777. hitzarekin amaiera ematen, lehen ere inoiz aipatua dugunez gero 77.a, aurrekoaren alaba gazteena izan daitekeen hitza. Orain hasiko dugun lerro berri honekin idatzi ditugu jada 636 hitz; beste 141 falta zaizkigu, beraz. Aski izango dira, beste bi hauek ere hemen idatziz jartzeko: magia eta espazioa. Santosengan dagoen guztia hori baita azken buruan: egoteko lekuak sortzea. Borobila, Entomhotel… horra hor beste bi bira itzel. Lehena, gure hilak itzul daitezen, sagarren bitartez gugan bizi izatera. Bestea, berriz, haren intsektu maite kutunek (beti Paradoxekin batera doan Silvestre hori bezala) teilape bero bat eta izara finak izan ditzaten eskura… Baina kontuz ibili gero! Sartuak gara dagoeneko 710. hitzaren lerroan, eta tentuz egin behar dugu aurrera, ez baitugu ahotsa alferrik galdu behar, gure azken hitza izan dadin zolitasun betekoa, desagertzen ari den hitzaurre hau ixtearen bakardadea merezi duen bakarra, Santosek bere armiarma sareetan harrapatu, eta azkena emateko titulu gisa funtzionatzen duen hitz horixe bera, zuk gustura baina horizontea non duen argi kokatu gabe irakurriko duzun liburu honetan hizpide den guztia bezala.

 

EZEREZA

Oskar Alegria

 

 

DANIEL TXOPITEA. Garaietako ikuslea

E-posta Inprimatu

“Jendeak ahaztuko du zer esan duzun, ahaztuko du zer egin zenuen,
baina inoiz ez du ahaztuko nola sentiarazi zenituen berak“.

Maya Angelou

            Bi hamarraldi iragan dira joan zinenetik, eta ez dut ahaztu –ezta une batez ere– zure presentzia. Zure koadroei begiratzen diedanean, leiho ireki batera ateratzen naizenean bezala da, non haize leun bat dabilen, jaisten dena. Ematen du, hurbiltzen garenean, mihiseaz bestaldetik ikusiko bagintuzu bezala. Erakusleiho hartako kristaletik, umetan, Amadeo Modiglianiren erretratu bat begiesten ari zinen, eta, horrela, zure lehen artelana margotzeko gogoa piztu zitzaizun. 
Modiglianik hau zioen: «Bilatzen dudana ez da ez errealitatea ez irrealtasuna, baizik eta inkonszientea, giza arrazan dagoen instintiboaren misterioa». Eta, zerk eragiten dio, agian, instintuari gehiago, intuizioak baino, emakumearen trebetasun motorrak baino, gizonaren psike autartikoak konstruktu psikosozialean baino? Beste rol batzuei garrantzi handiagoa emateak bere eragina izan du imajinario kolektiboan, muga geografikoak gaindituz menderen mende, egunez egun indar handiagoarekin finkatuz giza arrazaren pentsaeran eta sentieran. 
Zure adiskideek –gizonak eta emakumeak– honela oroitzen zaituzte: bere garaiko gizon bat; beraz, etorkizuneko artista bat [1]. Amets-biltzaile bat [2]. Pertsona jator bat, karismaduna, prestua, oso fisura gutxikoa, eta horiek denak barrurantz, jakina. Gizatasunez betea, mugaraino [3]. Zure agurra izan zen film egiati baten amaiera hunkigarria bezalakoa, non adiskideak biltzen diren adiskide absentearen oroimenez, ez desagertuagatik negar egiteko, baizik eta hura ezagutu izana ospatzeko, zure izenaren omenez une onak partekatzen jarraitzeko [4].
Erakusketa hau omenaldi horri egiten diodan ekarpena da. Ordainezko nire oparia da, erakusleiho hartatik agertu zenidalako zein den bizitzaren funtsa, eta zein den "gauzen" balio behinena. Erakutsi zenidalako begi batekin ikusten, besteak sentitzen duen bitartean; inguratzen gaituenari ikuspegi disidente batetik begiratzen, eta naturari osotasuna eratzen duen barnealde fraktaletik begiratzen; emozioak sarritan arrazoiaren kontrako erantzunak lortzen dituen lurralde horietan arakatzen; eta, sortzeko, aurrena, ariman datzan muinari entzun behar diozula. Nire garaiko ikuslea izaten.


Erakusketa honen ikuspuntu nagusiak interpretatzen du haren obraren alderdi batu bat, hau da, Daniel Txopiteak bere ibilbideko etapa desberdinetan heldu zion unibertso femeninoaren inguruko obrarena. Koadro sorta honetan –gehienak figuratiboak–, protagonista gisako emakumearen irudikapen piktorikoak transzenditu egin nahi du, edertasunaren eta generoaren idealaz harago joan, helburu estetiko gisa.  
Paul Kleek zioenez «Edertasuna bakarrik nabarmentzea iruditzen zait zenbaki positiboez bakarrik aritzen den sistema matematiko bat bezalakoa dela».  
Horregatik, idealaren eta edertasunaren interpretazioek zuhurki urrundu behar dute subjektibizazio kanonetatik, artearen benetako leitmotiva zaindu, helburutzat hartuta gizarte errealitate askotariko bati eta errealitate espezifiko bati onura ekartzea, eta hura ezagutzera ematea, emakumearen irudia berrirakurriz gizartearen erretratuan eta artean duen irudikapenean.     

Ainize Txopitea

 [1] Antxón Sarasqueta. Daniel Txopitearen erakusketako katalogoaren hitzaurrea. Zarautz. 1999.
[2] Carlos Catalán. «Amets-biltzailea» erakusketako katalogoaren hitzaurrea. Montehermoso Kulturunea. Gasteiz, 2000.
[3] Alvaro Bermejo. Zarautz bihotz-bihotzetik (1997) liburuaren aurkezpeneko prentsaurrekoa.
[4] Ricardo Aldarondo. El Diario Vasco, 1997.

ERAKUSKETA
Ganbara, 3. pisua
2019/03/13 – 2019/04/27
Asteartetik larunbatera
11:00-14:00 / 16:00-20:00
Jaiegunetan eta apirilaren 20an itxita

 

Aurkezpena

E-posta Inprimatu

Erabilera anitzeko aretoa da; bertan, gaikako erakusketak antolatzen dira, gaur egungo kulturarekin erlazionaturikoak, bereziki. Bestelako ekintzak ere egiten dira, esaterako, garaiko erakusketarekin erlazionaturiko eztabaidak, emanaldiak eta literatur ekintzak.

Ganbara aretoaren ordutegia
Asteartetik larunbatera
11:00-14:00 eta 16:00 – 20:00

Igande eta jai egunetan itxita

Tfn: 943.112757

Bulegoetako ordutegia
Astelehenetik ostiralera
8:30 – 15:00

Tfno: 943 112893
 

 


1/17 orrialdea
Hau ere online
  • Iván Zulueta

    Sailkatu ezinezko artista baten sorkuntzaren erreferentzia osoa eta oinarrizkoa.

  • Txiki Zabalo

    Kronika grafikoaren eredu eta ilustratzaile den horren lan grafikoaren bilduma osoa.

  • Pío Baroja

    Donostiar idazle handia irakurtzeko gida.

  • Antiqva

    Aintzinari buruz orain arte egin diren jardunaldietako testuak.

  • XIX. mendeko albuma

    Euskal Herriari buruzko 4.000 irudi inguru dituen kultur webgunea. Irudiak Gipuzkoako Foru Aldundiaren funtsetakoak dira eta kultur zentro desberdinetan daude.

  • Alfonso Sastre - Eva Forest

    Alfonso Sastre eta Eva Forest-en inguruko informazio osoa.

  • Gabriel Celaya

    XX. mendeko Gipuzkoako poetarik esanguratsuenetarikoaren bizitzari eta lanari errepasoa.

  • Gipuzkoa 1936

    Garaiko dokumentuak, egunkari eta bestelako aldizkako argitarapenak, erabiliz Gipuzkoa eraldatu zuen urtearen errealitatea erakusten da.

  • Manex Erdozaintzi

    Manex Erdozaintzi-Etxart XX. mendeko euskal olerkari aipagarrienetako bat da, 1934-1984 urteen artean bizi izan zena. Euskal pentsamenduarekin lotutako artikulu eta gogoeta anitz idatzi zuen.

Cerrar

Erabalitzaileen nabigazioaren analisia egiteko gure cookie-ak eta bitartekoenak erabiltzen ditugu. Nabigatzen jarraitzen baduzu, hauen erabilpena onartzen duzula hausnartzen dugu.
Hemen konfigurazioa aldatu edo informazio gehiago lortu dezakezu.